یونسکو امروز را روز جهانی آزادی مطبوعات نامیده است. تصور من این است که منظور از آزادی مطبوعات آزادی رسانه است. در دنیای امروز که همه چیز تحت تاثیر ارتباطات است طبعا رسانه قدرت اول تعیین کننده را به خود اختصاص داده است. در کشورهایی مثل کشور ما مشکل اساسی این است که مدیریت رسانه ها در اختیار حکومت است.و همیشه حکومتها " همه " حقوق خود را استیفا میکنند و معمولا در بخش حق مردم بی خیال میشوند. در چنین شرایطی رسانه آزاد میتواند در جایگاه نماینده مردم قرار گیرد واگر نه همه، ازقسمتی از حقوق مردم مراقبت نماید و نقش احزاب را بازی کند.در ایران، پس از دوم خرداد و تا قبل از هجوم فله ای به مطبوعات فرصتی بود تا روزنامه نگاری نوین در ایران قابلیتهای حرفه ای خود را به جامعه عرضه نماید . وانصافا قابلیتهای غیر قابل مقایسه با روزنامه نگاری در منطقه و قابل رقابت با بهترین استانداردهای روزنامه نگاری دنیا بود. متاسفانه در اثر مشکلات، خیلی هاشان به خارج از کشور رفته اند و خیلی ها هم نمیتوانند جامعه را از ظرفیتهای کاری خود بهره مند سازند.همچنانکه ایرانیان در رسانه جدید" وبلاگ " نیز موفق بودند و به سرعت در این رسانه تاثیر گزار جای حرفه ای خود را بدست آوردند. دراین روز باید از روزنامه نگاران و اهالی رسانه تقدیر کرد. به خصوص آنها که رنج کشیدند و میکشند و برای آزادی اطلاع رسانی تلاش میکنند.

هر ارتباطی که پای انسان در آن کشیده شده است از چشم اندازی که انسان از خود دارد شروع می شود . <دین بارنانلوند> یکی از محققان بنام ارتباطات در سالهای اخیر این مفهوم را در نگرشی که فرد از شش شخص دارد بیان می کند. در واقع او ارتباط میان دو انسان را به شش شخص تعمیم می دهد و آنرا به اشکال مختلف به گونه ای که ذیلا خواهد آمد در نظر می گیرد. این شش شخص از خویشتن آغاز می شود و آن این است که شما در مورد خود چه نظری دارید این بدان معنی است که شما در مورد خود چه می اندیشید و در خود چه توانایی هایی سراغ دارید؟

دوم : به گونه ای که شما به دیگری نظر دارید. یعنی شما در مورد شخص مقابل خود که احتمالا دریافت کننده پیام از شما خواهد بود چگونه می اندیشید؟ آیا او را منطقی یا غیرمنطقی در نظر می گیرد؟  آیا معتقد هستید که او حرف شما را می فهمد یا خیر؟

سوم : نظرتان درباره اینکه شخص دیگر به شما چگونه می نگرد؟ در ارتباط متقابل با دیگری همواره به این می اندیشیم که طرف مقابل ما چه دید و نظری در مورد ما دارد؟  آیا او ما را انسانی منطقی می داند یا اینکه بر این باور است که ما به گونه ای منطقی فکر نمی کنیم. شکل گیری هر یک از موارد فوق نوع رابطه و برخورد را با یکدیگر متفاوت می سازد.

چهارم: چگونه شخص مقابل به خود می نگرد؟ در فراگرد ارتباطی نگرش فرد مقابل یا دریافت کننده پیام نسبت به خود نیز بسیار مهم است. اگر او در مورد خود بر این باور است که عملی را نمی تواند انجام دهد هرچند شما از قدرت نفوذ کلام بالایی برخوردار باشید و بخواهید او را وادار به انجام دادن آن عمل کنید تقریبا در بیشتر مو اقع محال خواهد بود.

پنجم: چگونه شخص دیگر یا شخص مقابل به شما می نگرد؟ اگر او بر این اعتقاد باشد که شما انسانی خیرخواه و توانا و با حسن نیت هستید نحوه ارتباطی او با شما متفاوت خو اهد بود تا اینکه در موردتان چنین فکر کند که شما مردی خشن بی توجه و نسبت به او با پیش داوری منفی می باشید.

ششم: شخص دیگر یا شخص مقابل شما می اندیشد که شما چگونه به او می اندیشید بدین معنی که او تصوری را از شما دارد که شما در مورد او چه تصوری دارید و بر این اساس ممکن است بخواهد تصور شما را تقویت کند و یا اینکه برعکس آنرا تضعیف و یا دگرگون کند.

بارنلوند بر این اعتقاد است که همان گونه که ما خود را می سازیم دیگران را نیز از طریق ارتباط با خود می سازیم. اگر انسان خود آدمی کج اندیش و ناپایدار باشد لامحاله با هرکس که در ارتباط باشد او را به آن گونه که خود می اندیشد در ذهن متصور می سازد.

رسانه های جمعی همانگونه که امکان انتقال اصولی پیام های منطقی  و منصفانه دارند از این توانایی برخوردارند که پیام هایی را نه براساس انصاف و حقیقت بلکه برمبنای اغراض و خواسته ها و منافع سیاسی و حزبی و اقتصادی و فرهنگی خود منتشر کنند حقایق را کتمان کنند یا آن را وارونه جلوه دهند خبرنگاران و گزارشگران باید چنین شیوه هایی را که بسیاری از رسانه های جمعی حرفه ای برای القای   پیام های مورد نظرشان به کار می گیرند بشناسند تا در تحلیل محتوای اخبار و گزارشها و تبیین واقعیات دچار اشتباه یا توهم نشوند .

بخشی از روشها برای اغوای به مخاطبان چنین است:

۱-نقل خبر از منابع ناشناخته یا مبهم

۲-پنهان کردن یک منبع غیر معتبر در پشت منبع موثق

۳-گفتن بخشی از حقیقت

۴-سکوت و بی توجهی

۵-مبالغه

۶-ترکیب خبر و نظریه

۷-تحریف

۸-جنجال آفرینی

۹-ترکیب چند خبر درست یا یک خبر نادرست

۱۰-پیچیده کردن خبر

۱۱-کنار هم قراردادن دو خبر صحیح برای نتیجه گیری نادرست

۱۲-فوریت بخشیدن ساختگی خبر

۱۳-سردر گم کردن مخاطب

۱۴-شایعه پراکنی

۱۵-انتشار خبر نادرست و تکذیب آن

چرخش پست مدرن در مطالعات فرهنگی

در بسیاری از گونه‌های مطالعات فرهنگی بعد از دهه 1980 گرایش به آنچه مسئله پست مدرن نامیده شده است، وجود دارد که مک گیگان (1992) آن را «پوپولیسم فرهنگی» می‌نامد و بر لذت، مصرف و ساخت فردی هویت تأکید دارد. از این منظر فرهنگ رسانه، مواد لازم برای ایجاد هویت‌ها، لذت‌ها و قدرت‌ها را تولید می‌کند، و در نتیجه مخاطبان از طریق مصرف محصولات فرهنگی، امر «پوپولار» را می‌سازند. در طول این مرحله- تقریباً از اواسط دهه 1980 تا امروز- مطالعات فرهنگی در بریتانیا و آمریکای شمالی از سیاست انقلابی و سوسیالیستی مراحل پیشین به اشکال پست مدرن سیاست هویت و دیدگاه‌های کم‌تر انتقادی در مورد رسانه‌ها و فرهنگ مصرف کننده روی آورد و بیش از پیش بر مخاطب، مصرف، دریافت، و تولید و توزیع و چگونگی تولید متون در صنایع رسانه‌ای تأکید گذاشت.اشکال مطالعات فرهنگی که از اواخر دهه 1970 تاکنون به وجود آمده‌اند، در مقایسه با مراحل قبل‌تر، بر دگرگونی از سرمایه داری انحصاری دولتی یا فوردیسم که بنیادش در تولید و مصرف انبوه بود، به رژیم نوینی از نظام اجتماعی و سرمایه تأکید می‌کنند، که گاهی به عنوان «پست فوردیسم» (Harvey 1989)، یا «پست مدرنیسم» (Jameson 1991) توصیف می‌شود، و مشخصۀ یک سرمایه جهانی و فراملیتی است که به تفاوت، چندگانگی، التقاط گرایی، پوپولیسم و مصرف گرایی افراطی در جامعه نوین سرگرمی و اطلاعاتی ارزش و اعتبار می‌دهد. از این منظر فرهنگ رسانه، معماری پست مدرن، مراکز بزرگ خرید و فرهنگ نمایش پست مدرن، به حامیان و کاخ‌های مرحلۀ جدیدی از سرمایه‌داری فن سالار، یعنی آخرین مرحلۀ سرمایه مبدل شده‌اند، که دربر گیرندۀ یک تصویر پست مدرن و فرهنگ مصرف کننده است. (نگاه کنید به: (Best and Kellener 2001; Kellner 2002. نتیجتاً، چرخش به سمت مطالعات فرهنگی پست مدرن پاسخی به عصر جدید سرمایه‌داری جهانی است. آنچه که «تجدید نظر طلبی نوین» توصیف شده است (مک گیگیان)، مطالعات فرهنگی را از اقتصاد سیاسی و نظریه اجتماعی انتقادی جدا می‌کند. در طول مرحله پست مدرن مطالعات فرهنگی، گرایش گسترده‌ای به مرکز زدایی، یا حتی چشم پوشی کامل از اقتصاد، تاریخ و سیاست به نفع تأکید بر تفریحات محلی، مصرف و ایجاد هویت‌های پیوندی از مواد امر «پوپولار» وجود دارد. این پوپولیسم فرهنگی با دور شدن از مارکسیسم و تقلیل گرایی نسبت داده شده به آن، روایت‌های کلان از آزادی و سلطه و غایت شناسی تاریخی آن، این چرخش را در نظریه پست مدرن بازسازی می‌کند.در واقع، از همان ابتدا مطالعات فرهنگی بریتانیا رابطه ناپایداری با اقتصاد سیاسی داشت. اگرچه استوارت‌هال و ریچارد جانسون مطالعات فرهنگی را بر الگوی مدار سرمایه مارکسی (تولید - توزیع - مصرف - تولید)، بنا نهادند، اما هال و دیگران چهره های مهم در مطالعات فرهنگی بریتانیا به طور منظم تحلیل اقتصادی را دنبال نکرده‌اند و اغلب دست‌اندرکاران مطالعات فرهنگی در بریتانیا و آمریکای شمالی، از دهه 1980 تا امروز اقتصاد سیاسی را كنار گذاشته‌اند. توجه هال به اقتصاد سیاسی و سپس دوری گرفتن از آن، مسئله‌ای غریب است. در حالی که در مقاله فوق‌الذکر هال مطالعات فرهنگی را با تولید آغاز می‌کند و عبور از طریق مدار‌های سرمایه را توصیف می‌کند (1980 b) و با وجود این که در مقاله «دوپارادیم» (1980a)، هال در سطح بالاتری تلفیق «فرهنگ‌گرایی» مکتب فرانکفورت و «ساختارگرایی» را پیشنهاد می‌کند اما خود در بیان رابطه بین اقتصاد سیاسی و مطالعات فرهنگی بی‌ثبات بوده، و به ندرت اقتصاد سیاسی در آثار خود به کار گرفته است.برای مثال، هال در مقاله «دوپارادیم» اقتصاد سیاسی را از پارادیم فرهنگ کنار می‌گذارد چرا که [از نظر او] به تقلیل‌گرایی اقتصادی منجر می‌شود. هال شاید در طرد برخی اشکال اقتصاد سیاسی فرهنگ که در آن وقت در بریتانیا و دیگر نقاط دنیا وجود داشته است بر حق باشد؛ اما پرداختن به اقتصاد سیاسی فرهنگ بدون تن دادن به تقلیل‌گرایی با استفاده از برخی الگوهای کنش متقابل فرهنگ و اقتصاد به شیوه مکتب فرانکفورت امکان‌پذیر است. به‌خصوص، الگوی مکتب فرانکفورت استقلالی نسبی برای فرهنگ قائل است؛ موضعی که اغلب هال از آن دفاع می‌کند و مستلزم جبریت یا تقلیل‌گرایی اقتصادی نیست.معهذا، به طورکلی، هال و دیگر دست‌اندرکاران مطالعات فرهنگی بریتانيا، یا مکتب فرانکفورت را صرفاً به عنوان شکلی از تقلیل‌گرایی اقتصادی طرد می‌کنند یا به سادگی آن را نادیده می‌گیرند. اتهام عمومی اقتصاد‌گرایی تا حدودی راهی برای اجتناب از اقتصاد سیاسی است. ولی با آن که بسیاری از حامیان مطالعات فرهنگی بریتانیا اقتصاد سیاسی را به کلی نادیده می‌گیرند اما هال، مطمئناً گهگاه اشاراتی کرده است که می‌تواند نشان‌دهندۀ ضرورت پیوند میان مطالعات فرهنگی و اقتصاد سیاسی باشد. هال در 1983 در مقاله‌ای پیشنهاد می‌کند که مرجح است اقتصاد را به مثابه تعیین کننده در نخستين وهله در نظر بگيرد و نه در آخرین وهله، اما این بازی با استدلال آلتوسر برله  تقدم اقتصاد، به ندرت در مطالعه واقعی و انضمامی دنبال شده است. تحلیل هال از تاچریسم به مثابه «پوپولیسم اقتدارگرا» (1988) حرکت به سوی هژمونی راست را به تحول سرمایه‌داری جهانی از فوردیسم به پست‌فوردیسم ربط می‌داد، اما از نظر منتقدانش (Jessop et al 1984)، او به اندازه کافی نقش اقتصاد و عوامل اقتصادی را در تغییر به سمت تاچریسم به حساب نمی‌آورد. هال پاسخ می‌داد که او نیز همچون گرامشی هرگز «هسته اصلی فعالیت اقتصادی» را نفی نمی‌کند (1988:156)، اما معلوم نیست که هال خودش به اندازه کافی تحلیل اقتصادی را در آثارش در مطالعات فرهنگی و نقد سیاسی وارد کرده باشد. برای مثال، نوشتۀ هال درباره «پست‌مدرنیست جهانی»، نشان‌دهندۀ ضرورت مفهوم‌پردازی انتقادی تر از سرمایه‌داری معاصر جهانی و نظریه‌پردازی کردن روابط بین اقتصاد و امر فرهنگی از نوع مرتبط با مکتب فرانکفورت است. هال می‌گوید (1991):پست مدرن جهانی به معنای آغاز مبهمی برای تفاوت و برای حاشیه است و نوع خاصی از اهمیت انداختن روایت غربی را یک احتمال ممکن می‌سازد، پست‌مدرن جهانی، از سرزمین سیاست فرهنگی، با عکس‌العمل‌هایی روبرو است: مقاومت خشن در مقابل تفاوت؛ تلاش برای  احیای اصول تمدن غربی؛ حمله، مستقیم و غیر مستقیم به تنوع فرهنگی؛ بازگشت به روایت‌های کلان تاریخ زبان و ادبیات (سه ستون حامی فرهنگ و هویت ملی)؛ دفاع از مطلق‌گرایی قومی و نژادپرستی فرهنگی که مشخصه دوران تاچر و ریگان بوده است؛ و بیگانه هراسی نوینی که در حال درهم کوبیدن است.بنابراین از نظر هال، پست‌مدرن جهانی، شامل تکثرگرایی فرهنگی، فرصت برای ابراز و ظهور حاشیه‌ها، تفاوت‌ها و صداهایی است که از روایت‌های فرهنگ غربی کنار گذاشته شده بودند. اما می‌توان در مخالفت با این تفسیر در شیوۀ مکتب فرانکفورت استدلال کرد که جهان پست‌مدرن جهانی صرفاً معرف گسترش سرمایه‌داری جهانی در محدوده فناوری‌ها و رسانه‌های نوین است، اطلاعات و سرگرمي در فرهنگ رسانه نشان‌دهنده‌ي منابع نوين قدرتمندي از تحقق سرمايه و کنترل اجتماعی می‌باشد. مطمئناً، ویژگی نظام نوین جهانی فناوری، فرهنگ و سیاست در سرمایه‌داری جهانی معاصر تنوع، تکثر و تفاوت‌ها و صداها از حاشیه‌های و گشادگی بیشتر نسبت به آنهاست، اما شرکت‌های فراملیتی که در حال تبدیل شدن به تصمیم گیرندگان فرهنگی جدید هستند این نظام جدید را کنترل و محدود و به جای گسترش دامنۀ نمودهای فرهنگی آنها را تهدید به تحدید می‌کنند.

منبع: فصلنامه اقتصاد سياسي، شماره 10

واکنش جوامع مختلف نسبت به جهانی شدن

   جوامع مختلف وگروهها وانسانهایی مختلف واکنشهای متفاوتی نسبت به نیروهای جهانی شدن از خود نشان می دهند . برخی برحسب شرایط سیاسی فرهنگی  اقتصادی وروانی جهت رهایی یافتن از محدودیتهای جهانی شدن واکنش منفی نشان می دهند و مقاومت می کنند . این دسته از بازیگران در عمل توسط نیروهای جهانی شدن تنبیه می شوند. به این شکل که ازمزایای جهانی شدن محروم می گردندو نهایتا در بدترین وضعیت قرار مگیرند . آ نها از دوجهت بازنده هستند از یک سو  آثار جهانی شدن ـ به ویژه محدودیتهای آن ـ بر آ نها تحمیل خواهد شدو از سوی دیگر  از مزایای جهانی شدن به شکل سرمایه - تکنولوژی - مدیریت - بازار - آزادی ودمکراسی محروم خواهند ماند. دسته دوم از جهانی شدن بدون چون چرا استقبال می کنند و از مزایای جهانی شدن بهره مند می شوند و محدودیتها را به فر صتها مبدل می سازند. دسته سومی از جوامع ترکیبی از مقاومت واسقبال را برگزیده اند . برخی مانند فرانسه وایران (باتفاوتهایی) از جهانی شدن اقتصاد استقبال می کنند  اما در مقابل جهانی شدن امور فرهنگی سیاسی مقاومتهایی از خود نشان می دهند.   

۱-کمرنگ شدن حاکمیت ها: یعنی کاهش کنترل انحصاری دولت بر قلمرو سیاسی خود .

دولتها برخلاف آنچه که حاکمیت نمایان می سازد . تصمیم گیرندگان نهایی نیستند . تصمیمات آنها بیشتر تائید و صحه گذاشتن برتحولات موجود و جریانهای جدید در حوزه های اقتصادی اجتماعی و فرهنگی و ... است .

۲-کم اهمیت شدن مرزهای سیاسی : به طور روز افزونی امور اجتماعی و اقتصادی ابعاد غیر ملی پیدا می کنند یعنی اینکه بر خلاف گذشته مرزهای پدید ه های اجتماعی با قلمروهای سیاسی در هماهنگی قرار ندارند و این روند با شتاب هرچه بیشتری سیر تکامل خود را طی می کند .

پدیده ملی که بیشتر منبع هویت تلقی می گردید جای خود را به عوامل غیر ملی و غیر سیاسی داده است . مسایلی که بیشتر در حیطه حاکمیت دولتها قرار داشتند و در قالب مفهوم ملی تعریف می شدند امروزه ابعاد کاملا جهانی پیدا می کنند که جهانی شدن همانند هر تحول و دگرگونی برندگان و بازندگانی دارد برندگان سوار بر امواج الکترونیکی با شتاب هر چه بیشتری پیش می روند . بازندگان بالقوه و بالفعل رفته رفته ساماندهی می شوند و مقاومتهایی را در مقابل جهانی شدن به وجود می آورند . برای آنها منبع تهدید جهانی است . لذا پاسخ باید در همان سطح جهانی باشد . نکته جالب و تعارض آمیز در این است که مخالفین جهانی شدن برای مقابله با آن از همان ابزارها و شیوه های جهانی شدن استفاده می کنند و لذا آنها در عمل معلول و در عین حال عامل جهانی شدن هستند .

 
جهان یک مرحله انتقالی را طی می کند . از منظر سیاست خارجی فضایی که باید در آن عمل کرد یک فضای سیال است . جهان نوین ، جهانی بدون مرکز ، بسیار پیچیده و غیر قابل پیش بینی است . اصول ، ارزشها ، هنجارها ، قوانین و رویدادهای جدیدی در حال شکل گیری هستند . بازیگران جدیدی پدیدار می شوند و با همان شتاب از صحنه محو می گردند . نقش و کارکرد آنها هنوز به طور دقیق مشخص و شفاف نشده است . رفتارها مبتنی بر وضعیت وکنش و واکنش هستند ، و کمتر مبتنی بر ساختار یا ایدئولوژی خاص می باشند رفتارها بیشتر حالت سیبرنتیکی دارند . سیاست خارجی نیازمند ابزارهای لازم است .